Osmanlı Zamanında Romanya

Romanya-Turkiye iliskilerini dogru okumak icin Romenlerin tarihini, Osmanli hakimiyetine girislerini, bagimsizliklarini kazanmalarini ve sonraki olaylari da dogru okumak gerekiyor. `Yuzlerce yil Osmanli hakimiyetinde yasadilar` seklinde basit bir yaklasimla Romenlerle olan tarihi iliskimiz de basite indirgenmis oluyor. Ayrica Romen arkadaslarimizi da kizdirmaktan ileriye gitmiyor.

Bu yazida cok basit bicimde Romanya – Osmanli iliskilerini irdeleyecegiz. Umariz, Romen arkadaslarimizla olan muhabbetlerinizde faydali bilgi olarak isinize yarar.

Rumenler ilk defa 14. yuzyilda kendi devletlerini kuruyorlar. Bugunku Romanya, o zamanlar 3 tane devletten olusuyor. Birincisi Wallachia denen Eflak Beyligi. Ikincisi Moldavia denen Bogdan Beyligi. Ucuncusu ise o zaman Macarlarin elinde olan Transilvanya, yani Erdel Beyligi.

Eflak Beyligi, 14. yuzyilda Osmanli`ya komsu hale geliyor. Eflak`in en guclu donemini yasadigi ve Osmanli hakimiyetine kadar hukum suren krali Kazikli Voyvoda olarak da bilinen 3. Vlad`dir. Vlad Tepes, Romanya tarihinde kurallara olan bagliligi, adaleti ve cesurlugu ile nam salmistir. Savas esirlerini ve kanunlara uymayanlari kaziklara oturtarak cezalandirdigi icin Kazikli lakabini almistir. Vlad, tarihi efsaneye gore de Fatih Sultan Mehmet`in 20 bin askerini kaziklara oturtmustur. Turklere karsi kisa sureli savunma hatlari olusturmus olsa da, 1462 yilinda Transilvanya bolgesine goc etmeye zorlanmistir. Vlad da, gizli yollardan kacarak Macar krali Corvinus`a siginmistir. Vlad`in Macaristan himayesinde oldugu yillarda Osmanli Eflak Beyligi`nin basina kardesi Radu`yu gecirmistir. Ancak 1476`da Vlad, Eflak Beyligi`nin hakimiyetini tekrar kazandi. Osmanlilar da bu sebepten oturu Vlad`in uzerine orduyla sefer duzenledi. Vlad, askerlerinin ve komutanlarinin kendini yalniz birakmasi sonucu sadece 4 bin askerle Osmanli`nin karsisinda kaldi. 1476 Aralik ayinda Bukres yakinlarinda Osmanli tarafindan olduruldu. Snagov`da topraga verildi, fakat kafasi ibret-i alem olmasi icin Istanbul`da sallandirildi. Vlad Tepes, Romanya tarihinin onemli komutanlarindan biri olarak tarihe gecti.

Bogdan Beyligi`nin efsanevi hukumdari ise Stefan cel Mare, nam-i diger Buyuk Stefan`dir. 1457 – 1504 arasinda yaklasik 50 sene hukum surmustur. Hem askeri hem sivil yonetimde Romenlerin minnetle andigi essiz bir yoneticiydi. Girdigi 50 savastan sadece 2 sini kaybetmistir. Kazandigi her zaferden sonra bir kilise ya da manastir insa ettirmistir. Kazandigi en unlu zafer 1475 yilinda Osmanli`ya karsi Vaslui Savasi`nda olmustur. Papa`nin Stefan`a, Hristiyan Ruhu`nun Sampiyonu unvani verdigi bir zaferdir bu. Hadim Suleyman Pasa komutasindaki 120 binlik Osmanli ordusu Vaslui yakinlarindaki Racova Ovasi`nda Stefan komutasindaki 40 bin kisilik Bogdan ordusuyla karsilasmistir. Savas, Stefan ve Fatih Sultan Mehmet arasindaki Besarabya gerginligi yuzunden cikmistir. Yani Romanya`da herhangi bir yerde `Basarabia e Romania – Besarabya Romanya`dir` yazisi gorurseniz buranin ne kadar onemli bir yer oldugunu anlayin. Macarlarin, Polonyalilarin da istedigi bir bolge olmustur tarihte Besarabya. Neyse savas sonucunda tarihcilere gore Hristiyanlara Muslumanlara karsi ilk buyuk zaferlerini kazanmislardir. Iste bu yuzden Stefan`in yeri Romenler arasinda cok ayridir. Tabi bunca zafere ragmen Stefan`in olumunden birkac sene sonra Bogdan Beyligi de 16. yuzyilin baslarinda Osmanli topragi olmustur.

O zamanlar Macarlarin elinde olan Erdel Beyligi de 1526`daki Mohac Savasi`ndan sonra once bagimsizligini kazanmis sonra da Osmanli`ya katilmistir.

:)

Osmanli, Romanya`yi hicbir zaman tam anlamiyla ilhak etmemistir. Hicbir Romen sehri tam anlamiyla Osmanli karakteri kazanmamistir. Romenler, Osmanli`ya vergi verir, savas zamaninda asker yollar ve yiyecek yardiminda bulunurlardi. Osmanlilar Eflak ve Bogdan beyliklerinin basina hep soylu Romen prenslerini getirmistir. Fakat Turk-Rus savasi esnasinda Romenler, Osmanli`yi satinca Osmanlilar Fenerli Rumlari bu beyliklere atamaya baslamislardir. Fenerli Rumlar da 1821`deki Yunanistan Bagimsizlik Savasi`nda – dogal olarak- Osmanlilar`i satmistir. Osmanlilar, ilk toprak kaybini 1812`deki Osmanli-Rus savasi sonrasinda imzalanan Bukres Anlasmasi`nda yasamistir. Besarabya Ruslara gecmistir. 1829 yilindaki Ruslara karsi kaybedilen bir diger savas sonucunda Edirne Anlasmasi imzalanmis ve Osmanli askeri Eflak ve Bogdan`dan cekilmistir. Romanya uzerindeki Osmanli hakimiyetini sarsan ilk onemli anlasma bu olmustur. Zira 1854`e kadar Eflak ve Bogdan Rus isgali altinda kalmistir. 1856 yilinda imzalanan Paris Anlasmasi`yla Osmanli`ya iade edilen bu iki beylik tum devletlerin de ortak garantisi altina giriyordu. Icislerine artik kimse karisamayacaktir. Tabi, sadece 3 yil sonra Alexandru Cuza onderliginde Eflak ve Bogdan beylikleri birleserek bugunku Romanya`nin temelini attilar. 1877`de Mihail Kogalniceanu Romenlerin artik bagimsizliga kavusmak istedigini soyleyecek ve 1878 Rus Harbi yenilgisinden sonra yapilan Berlin Anlasmasi ile Romenler bagimsizliga kavusacakti. Tabi ki Besarabya haric 

1881 yilinda ise Romanya Kralligi kurulmus ve basina Romen bir hukumdar bulunamadigi icin Alman kral Carol 1 getirilmistir…Yani Romenler yaklasik 350 – 400 yil Osmanli hakimiyeti altinda hukum surmuslerdir. Osmanli hicbir zaman Romen halki yerinden oynatmamis, Muslumanlastirmamis, Anadolu`dan halk getirmemistir. Vergi, asker, yiyecek gibi temel konularda Romanya, Osmanli`nin ana depolarindan biri olmustur.

admin